Góra: To praca tworzy dobrobyt

Kwestia wieku emerytalnego jest w centrum debaty publicznej tak w Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej. Dyskusję znacząco utrudnia szereg nieporozumień, założeń niezgodnych z rzeczywistością, wreszcie iluzji.

By dyskutować o tym, co rzeczywiście jest problemem, warto przypomnieć sobie, po co ok. 100 lat temu wymyślono systemy emerytalne. Chodziło o finansowanie późnej starości! Wiek 65 lat był 100 lat temu późną starością. Dzisiaj nie jest.

Gdyby przenieść na dziś parametry demograficzne z okresu, gdy tworzone były społeczne i ekonomiczne podstawy systemów emerytalnych, to wiek emerytalny musiałby wynosić jakieś 80 – 90 lat.

Piszę o tym, by dać wyobrażenie skali odejścia systemów emerytalnych od pierwotnych założeń. Ktoś mógłby uznać, że jest to po prostu zdobycz socjalna. Problem jednak w tym, że dodatkowe finansowanie rosnącej liczby niestarych emerytów spada na pracujących. To nie Święty Mikołaj czy podszywający się często pod niego politycy finansują emerytury.

Jeżeli mamy złotówkę, to możemy wydać ją na opłacenie aktywności lub na finansowanie transferów emerytalnych. Nie ma od tego ucieczki. Im więcej wydamy na emerytury, tym mniej zostanie na opłacenie aktywności pracowników i przedsiębiorców.

Gdy finansujemy osoby rzeczywiście w podeszłym wieku, to jasne, że pomniejszamy nasze dochody i finansujemy ich emerytury. Gdy to są osoby niestare, w wieku niewiele przekraczającym 60 lat, to zasadne jest pytanie, czy mamy prawo obciążać finansowaniem ich emerytur tych, którzy pracują.

Pytanie jest szczególnie zasadne, gdy dostrzeżemy, że ryzyko ubóstwa osób w wieku 25 – 50 lat jest w Polsce wyższe niż osób w wieku 65+. Ubóstwo dzieci, które jest wstydem Polski, jest w poważnej mierze tego skutkiem. Osoby w wieku 25 – 50 to rodzice tych dzieci, którzy powinni móc im zapewnić nie tylko jedzenie, ubranie i dach nad głową, ale także możliwości rozwojowe. W kontekście wieku emerytalnego jest tu nad czym się zastanowić.

Jest również nad czym się zastanowić w odniesieniu do osób w bardzo podeszłym wieku, powyżej 80 lat. W wielu przypadkach wymagają oni znaczącej pomocy, którą trzeba z czegoś finansować. Dokonując ogromnego transferu od pracujących do osób w późnym wieku średnim, pozbawiamy się środków na finansowanie dzieci i starców. Nie można zamykać oczu na ten fakt. Poradzenie sobie z tym jest wielkim wyzwaniem.

Stopniowe podnoszenie wieku emerytalnego, częściowo przynajmniej przywracające fundamentalny sens istnienia systemu emerytalnego, jest najbardziej racjonalnym działaniem, jakie możemy podjąć. Im szybciej, tym lepiej dla nas. Chodzi tu nie tylko o parametry budżetowe, lecz o fundamentalne cele społeczne.

Dzięki głębokiej reformie emerytalnej wprowadzonej w Polsce w 1999 r. jesteśmy w lepszej sytuacji niż większość innych krajów Europy. Przypominam, że istotą tej reformy nie było wprowadzenie funduszy emerytalnych (to tylko jedno z zastosowanych narzędzi), lecz uczynienie systemu emerytalnego przejrzystym. Dzięki temu łatwiej jest dokonywać świadomych wyborów związanych z uczestnictwem w tym systemie, między innymi podejmować decyzje o zakończeniu aktywności zawodowej.

Wiemy bowiem, iż wysokość naszej emerytury (z nowego systemu) zależy od naszego wkładu do systemu (odpowiednio oprocentowana suma zapłaconych składek) oraz od wieku rozpoczęcia pobierania świadczenia. Im później przejdziemy na emeryturę, tym większa (znacząco) będzie nasza emerytura. Przechodząc na emeryturę wcześnie, skazujemy się na emeryturę niską.

Tu warto odnieść się do nieuzasadnionego mniemania, że emerytury z nowego systemu będą niskie. To nieporozumienie opierające się na bezzasadnym założeniu, że na emeryturę będziemy przechodzić w wieku tak młodym jak w przeszłości. Dyskusja o tym, czy podnosić wiek emerytalny, czy nie, nie ma sensu, bo wiek przechodzenia na emeryturę będzie wyższy – niezależnie od tego, co politycy dzisiaj na ten temat nam mówią.