Rządowy program - \"Pierwsza praca\".

Rządowy program "Pierwsza Praca" jest realizowany od czerwca 2002 roku.

Celem programu jest ochrona młodych osób kończących edukację przed bezrobociem.
Propozycje przedstawione przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej mają przede wszystkim na celu ułatwienie absolwentom zdobycia pierwszych doświadczeń zawodowych. Realizacja programu ma służyć w dalszej perspektywie pobudzeniu rozwoju gospodarczego i aktywności lokalnej w rozwiązywaniu problemów społecznych. Na "Pierwszą Pracę" składa się pięć elementów:

• * małe i średnie przedsiębiorstwa,
• * samozatrudnienie,
• * kształcenie,
• * wolontariat,
• * informacja - poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy.

W ramach programu "Pierwsza Praca" jest realizowany projekt pn.



"Pierwszy Biznes", którego głównym celem jest pomoc merytoryczna i finansowa dla młodych bezrobotnych osób zarejestrowanych w urzędach pracy, które myślą o założeniu własnej firmy, a także promocja postawy przedsiębiorczości. Jest on adresowany do bezrobotnej młodzieży do 25 lat oraz do absolwentów szkół wyższych, którzy nie ukończyli 27 roku życia (w okresie 12 miesięcy od daty ukończenia studiów).

Program "Pierwszy Biznes" obejmuje szkolenia teoretyczne oraz dotacje z urzędów pracy i pożyczki z Banku Gospodarstwa Krajowego na założenie własnego biznesu.

Program "Pierwsza Praca" przeznaczony jest przede wszystkim dla tegorocznych absolwentów szkół wszystkich szczebli ponadgimnazjalnych. W roku 2002 szkoły takie ukończy ok. 900 tysięcy osób. Należy oczekiwać, że ok. 520 tysięcy z nich będzie potrzebowało pomocy w procesie wchodzenia na rynek pracy - do nich kierowane są działania opisane w programie.
Program "Pierwsza Praca" stanowi integralną część programu społeczno-gospodarczego Rządu na lata 2003-2005. Stanowi istotne uzupełnienie i jest wzajemnie sprzężony z programem "Przede wszystkim przedsiębiorczość", bowiem najlepszą szansą na aktywizację zawodową absolwentów jest rozwój przedsiębiorczości i powstawanie nowych miejsc pracy.
Szczególna sytuacja bieżącego roku, gdy na rynek pracy wchodzi wyjątkowo duża liczba absolwentów wyżu demograficznego, przy równoczesnym stałym przyroście liczby bezrobotnych - wymaga wyjątkowego instrumentarium o wyjątkowo znaczącej skali. Wymaga więc także zaangażowania znaczących środków finansowych. Nakłady poniesione na realizację opisanych zadań to inwestycja - w rozwój zasobów ludzkich, w rozwój przedsiębiorczości, w bezpieczeństwo społeczne.
Dzięki działaniom opisanym w programie przy wykorzystaniu dostępnych (zagwarantowanych) środków finansowych szansę na zdobycie pierwszego doświadczenia zawodowego w formie subsydiowanego stażu, subsydiowanej pracy lub wolontariatu a także na podjęcie samodzielnej działalności gospodarczej otrzymać może 120 tysięcy młodych ludzi, natomiast 20 tysięcy - w formie udziału w szkoleniach. Zagwarantowane środki to nieco ponad 330 mln złotych (Fundusz Pracy, Phare Spójność Społeczna - Gospodarcza, pożyczka Banku Światowego na Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich). Niezależnie od powyższego wszyscy zainteresowani mogą liczyć na pomoc doradców zawodowych i pośredników pracy z powiatowych urzędów pracy oraz doradców z Centrów Informacji i Planowania Karier Zawodowych wojewódzkich urzędów pracy. Większa skala interwencji i większe efekty to konieczność uruchomienia większych środków finansowych. Taką możliwość stwarza rezerwa uwłaszczeniowa, umożliwienie jednak jej wykorzystania wymaga podjęcia pilnych działań. Pozwoli to na objęcie działaniami aktywizującymi dodatkowo ponad 72 tysięcy absolwentów, a ponadto uruchomi inicjatywy lokalne dające szanse na szybkie zwiększenie tej liczby. Konieczne jest dalsze poszukiwanie źródeł finansowania(np. pożyczka z Banku Rozwoju Rady Europy), co pozwoli na dalsze zwiększenie zakresu działań wobec bezrobotnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że - aczkolwiek problem absolwentów na rynku pracy jest szczególnie istotny, to nie może on przesłonić problemów innych grup ryzyka, zwłaszcza osób w wieku średnim i przedemerytalnym.
Powodzenie programu zależne jest ponadto od korekty instytucjonalnego modelu zarządzania rynkiem pracy, zmiany programowej w systemie oświaty i szkolnictwa wyższego, a także od sprawności administracyjnej instytucji wskazanych jako wykonawcy.
Wśród realizatorów programu wskazać należy przede wszystkim na centralne organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego wszystkich szczebli. Istotne wsparcie oczekiwane jest ze strony organizacji pozarządowych, a także ze strony organizacji zrzeszających pracodawców. Rząd zwróci się do ogólnopolskich organizacji pracodawców z propozycją zawarcia paktu na rzecz wspierania zatrudnienia absolwentów.
Harmonogram działań zakłada pilne uruchomienie szeregu prac legislacyjnych i innych o charakterze przygotowawczym tak, aby pełną zdolność wykonawczą program osiągnął w momencie masowego napływu absolwentów na rynek pracy - tj. od czerwca.





1. DIAGNOZA

Absolwenci są grupą szczególnie zagrożoną bezrobociem. Około 45% spośród nich to bezrobotni i wielkość ta stale rośnie. Oznacza to, że wkrótce co druga osoba kończąca szkołę nie znajdzie pracy. Dotychczas problem bezrobocia wśród młodzieży łagodzony był w następstwie żywiołowego rozwoju szkolnictwa wyższego. Powszechne stało się inwestowanie w wyższe wykształcenie w przekonaniu, że daje to szansę na coraz trudniejszym i wymagającym rynku pracy. Jednakże bezrobocie szybko rośnie także w grupie absolwentów szkół wyższych. Ogromne trudności w znalezieniu pracy mają nawet studenci kończący renomowane uczelnie i dotychczas poszukiwane specjalności. Gdy nawet solidne wykształcenie wyższe nie daje już pracy, państwo musi podjąć działania radykalne.

W 2002 roku ogółem wszystkie szkoły ponadgimnazjalne, policealne i wyższe ukończy około miliona osób, z czego 100 tys. już pracujących. Można przyjąć, że ok. 280 tys. z tej grupy podejmie dalszą naukę. Zatem ok. 620 tys. młodych absolwentów to potencjalna grupa poszukujących pracy. Szacując jednak, że pewna część absolwentów każdego typu szkół pozostaje co roku poza rynkiem pracy z różnych powodów (wojsko, urodzenie dziecka, wyjazd za granicę), a także biorąc pod uwagę dotychczasowe tendencje, możemy przyjąć, że ok. 360 tys. absolwentów zarejestruje się w urzędach pracy. Co roku pewna część młodzieży znajduje po ukończeniu szkoły samodzielnie swoje miejsce na rynku pracy. Najgorzej w tym zakresie przedstawia się sytuacja absolwentów zasadniczych szkół zawodowych, relatywnie lepiej - szkół wyższych.

Należy przyjąć, że w 2002r. przedmiotem zainteresowania z punktu widzenia niniejszego programu jest 360 tys. zarejestrowanych bezrobotnych absolwentów oraz ok. 160 tys. absolwentów, którzy z różnych powodów nie rejestrują się, choć faktycznie poszukują pracy.
Działania pakietu skoncentrowane będą na tych grupach absolwentów , które są szczególnie dotknięte trudnościami na rynku pracy.
Charakterystykę rynku pracy przedstawiono w aneksie (część I) i załączniku statystycznym.


2. CELE I OCZEKIWANE EFEKTY

Podstawowym celem programu "Pierwsza Praca" jest nie dopuszczenie do tego, aby absolwenci szkół stawali się i pozostawali bezrobotnymi. Niezbędne jest więc zwiększenie szans absolwentów na uzyskanie pierwszego doświadczenia zawodowego oraz objęcie usługami aktywizującymi wszystkich zarejestrowanych absolwentów najpóźniej przed upływem 6 miesięcy od momentu rejestracji.

Nawet okresowe zatrudnienie czy praca w charakterze stażysty lub wolontariusza spełniają istotną rolę: po pierwsze pozwalają natychmiast testować wiedzę i umiejętności zdobyte w szkole i w razie potrzeby - stanowią ukierunkowanie dla dalszej działalności edukacyjnej, po drugie - stanowią źródło samodzielnie uzyskanych dochodów i motywują do szybkiego pozyskania kolejnego miejsca pracy, po trzecie - poprzez udokumentowanie określonego czasu praktyki zawodowej przełamują zaklęty krąg po którym dotychczas porusza się większość absolwentów, w ramach którego pracodawca nie zatrudnia osoby bez doświadczenia, a absolwent wciąż nie ma szans zdobycia pierwszego doświadczenia.

Intencją programu "Pierwsza Praca" jest pobudzenie aktywności lokalnej w kreowaniu projektów aktywizacji zawodowej, a także uruchomienie mechanizmów rozwiązywania lokalnych problemów społecznych poprzez angażowanie młodych osób do pracy w organizacjach pozarządowych w charakterze wolontariuszy. Sprzyjać się będzie wdrażaniu takich rozwiązań, które powodują u młodych ludzi wzmocnienie zdolności do samodzielnego poruszania się po rynku pracy, do samokształcenia, do kreatywności.

Z drugiej strony działania zawarte w programie “Pierwsza Praca" promować będą mechanizmy prozatrudnieniowe. Zasadniczym z nich jest czasowe obniżenie kosztów dodatkowego zatrudnienia absolwentów w małych i średnich firmach, co może stać się jednym z impulsów rozwojowych gospodarki.

Program “Pierwsza Praca" jest w istotnym stopniu powiązany z programem “Przede wszystkim przedsiębiorczość" - działania tam przewidziane, stymulujące rozwój przedsiębiorczości i tworzenie nowych miejsc pracy, sprzyjać będą także absolwentom.

Program “Pierwsza Praca" jest jednym z instrumentów realizacji Narodowej Strategii Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich 2000-2006, opartej na Europejskiej Strategii Zatrudnienia. Zgodnie z Wytycznymi w sprawie zatrudnienia na rok 2002, przyjętymi przez Radę i Parlament Europejski, młodzi ludzie wchodzący na rynek pracy są przedmiotem szczególnej troski Krajów Członkowskich.

Zakłada się, że z ogólnej liczby ok. 900 tys. tegorocznych absolwentów:

•  280 tys. będzie kontynuowało naukę,
•  100 tys. podejmie pracę na otwartym rynku pracy (niezależnie od stosowania instrumentów wsparcia) lub nie będzie zainteresowane pracą,
•  360 tys. rejestrujących się w urzędach pracy otrzyma możliwość skorzystania z udziału w programie “Absolwent"
•  65 tys. podejmie pracę dzięki zachętom zawartym w ustawie o ułatwianiu zatrudnienia absolwentów szkół (ok. 55 tys. - refundacja pracodawcom ze środków Funduszu Pracy części składki na ubezpieczenie społeczne i ok. 10 tys. refundacja składki w przypadku samozatrudnienia),
•  blisko 25 tys. podejmie pracę okresową lub staż dzięki zachętom wynikającym z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (refundacja wynagrodzeń, stypendia stażowe - z Funduszu Pracy) lub rozpocznie własną działalność gospodarczą dzięki pożyczce z Funduszu Pracy,
•  ponad 20 tys. ukończy szkolenia zawodowe (finansowane z Funduszu Pracy),
•  15 tys. podejmie działalność gospodarczą dzięki specjalnemu systemowi kredytów, poręczeń kredytowych i mikropożyczek,
•  blisko 50 tys. podejmie pracę okresową, staż lub naukę dzięki wsparciu wynikającemu z rozporządzenia o podziale środków obecnej rezerwy uwłaszczeniowej pożyczki z Banku Rozwoju,
•  ponad 25 tys. skorzysta z udziału w wojewódzkich i krajowym programach Phare i Banku Światowego
•  2 tys. skorzysta z możliwości wyjazdu do pracy za granicę w ramach umów międzynarodowych,
•  10 tys. podejmie działalność w charakterze wolontariusza.

Każdy absolwent zgłaszający się do urzędu pracy otrzyma wszechstronną pomoc w zakresie informacji zawodowej, poradnictwa zawodowego, wzmocnienia umiejętności poszukiwania pracy, a w razie potrzeby także pomoc przy opracowaniu i realizacji indywidualnych planów działania oraz możliwość uczestniczenia w zajęciach aktywizujących realizowanych w klubach pracy lub Warsztatach Aktywnego Poszukiwania Pracy - w ramach realizowanego od 1998 roku programu “Absolwent". Do dyspozycji absolwentów pozostaje infrastruktura i zasoby informacyjne sal informacji i poradnictwa grupowego powiatowych urzędów pracy. Bogatą ofertą doradczą dysponuje 51 Centrów Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkich Urzędów Pracy, w których absolwenci mogą korzystać z różnorodnych usług i uzyskać indywidualną pomoc doradczą.
Niektóre grupy absolwentów będą mogły też otrzymywać pomoc w placówkach Ochotniczych Hufców Pracy, a w przyszłości także w sieci gminnych centrów informacyjnych, wykorzystujących technologie interentowe.

3. DZIAŁANIA

Skala bezrobocia absolwentów szkół nakazuje podjęcie natychmiastowych kompleksowych działań, spełniających następujące kluczowe kryteria:
 muszą przyczyniać się do aktywizacji zawodowej i nie mogą przeszkadzać ożywianiu gospodarki,
 powinny sprzyjać realizacji innych ważnych celów gospodarczych i społecznych,
 powinny stwarzać warunki dla efektywnego wykorzystania środków publicznych.
Oznacza to, że działania przewidywane w programie "Pierwsza Praca" muszą zostać dobrze ukierunkowane a zastosowane instrumenty muszą być proste, możliwe do szybkiego uruchomienia oraz nie mogą generować wysokich kosztów administracyjnych.

Program "Pierwsza Praca" obejmuje pięć następujących segmentów:

A. MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA

W obecnych warunkach tylko małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP) prywatne są w stanie w znaczącej skali absorbować osoby wchodzące na rynek pracy. Jednakże wysokie koszty pracy - zwłaszcza w przypadku zatrudniania osób bez doświadczenia zawodowego - są czynnikiem szczególnie zniechęcającym do przyjmowania takich osób. Konieczne są więc działania, które wyraźnie obniżą koszty zatrudnienia absolwentów przez małych i średnich przedsiębiorców. Nie mogą one polegać na obniżaniu wynagrodzenia poniżej pewnego minimum, lecz na przejściowym przejmowaniu przez państwo części pośrednich kosztów pierwszej pracy. Finansowanie tych kosztów przez budżet państwa musi być związane z danym absolwentem i jego umową o pracę lub staż.

Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przewiduje bardzo szeroki wachlarz instrumentów zorientowanych na promocję zatrudnienia bezrobotnych przez MSP, a wśród nich szereg przeznaczonych wyłącznie dla absolwentów. Szczególnie warte uwagi i rekomendacji są:
a) refundacja wynagrodzeń absolwentów (art. 37e ustawy: pracodawca może przez 12 miesięcy otrzymywać refundację kosztów wypłaconego zatrudnionemu absolwentowi wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości uprzednio uzgodnionej, nie wyższej jednak niż kwota zasiłku dla bezrobotnych),
b) staże absolwenckie (art. 37b ustawy: powiatowy urząd pracy zawiera z pracodawcą umowę, w wyniku której absolwent odbywa staż wykonując prace określone w załączniku do umowy i otrzymując z tego tytułu z powiatowego urzędu pracy stypendium równe zasiłkowi dla bezrobotnych; maksymalny czas trwania umowy to 12 miesięcy; umowa może przewidywać, iż wyznaczony przez pracodawcę pracownik otrzyma 10% łącznej kwoty stypendium z tytułu nadzoru nad programem stażu; od stypendium opłacane są składki emerytalno-rentowe i wypadkowe - łącznie 34,14%. Skierowanie absolwenta na staż może odbyć się na jego wniosek lub za jego zgodą),
c) prace społeczno-użyteczne (art. 37f ustawy: absolwent może na swój wniosek lub za zgodą zostać skierowany przez starostę na zasadach robót publicznych do wykonywania przez okres do 6 miesięcy pracy nie związanej z wyuczonym zawodem, w wymiarze nie przekraczającym połowy wymiaru czasu pracy w instytucjach użyteczności publicznej oraz organizacjach zajmujących się problematyką kultury, oświaty i turystyki, opieki zdrowotnej oraz opieki społecznej.
Pracodawca może otrzymać refundację części kosztów poniesionych na wynagrodzenia i składkę na ubezpieczenie społeczne w wysokości uprzednio uzgodnionej, nie wyższej jednak niż połowa najniższego wynagrodzenia plus 34,14% tytułem składki),
d) pożyczki na tworzenie nowych miejsc pracy dla bezrobotnych skierowanych przez powiatowy urząd pracy (art. 18 ustawy: pożyczka na jedno miejsce pracy może być udzielona w wysokości do dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia, oprocentowanie wynosi 50%,a w powiatach "zagrożonych" 30% zmiennej stopy oprocentowania kredytu lombardowego w stosunku rocznym),
e) programy specjalne (art. 36 ustawy i rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 grudnia 1998r. w sprawie programów specjalnych przeciwdziałania bezrobociu: są to działania inicjowane i realizowane przez powiatowe urzędy pracy we współdziałaniu z innymi instytucjami w celu promocji zatrudnienia osób zakwalifikowanych do grup ryzyka, czy takich, które z uwagi na ich kwalifikacje zawodowe oraz sytuację na lokalnym rynku pracy są zagrożone długotrwałym bezrobociem).

Punktem wyjścia do sformułowania pakietu była rzetelna ocena zalet i wad tych instrumentów oparta na doświadczeniach urzędów pracy. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej opracuje wskazówki (standardy) dotyczące posługiwania się tymi instrumentami w ramach programu "Pierwsza Praca". Urzędy pracy - w zależności od oceny sytuacji na lokalnym i regionalnym rynku pracy - powinny samodzielnie wybierać taki zestaw instrumentów, który przyniesie najlepsze rezultaty.

Uzupełnieniem powyższego katalogu są regulacje wprowadzone z dniem 1 stycznia 2002r. ustawą o ułatwieniu zatrudnienia absolwentów szkół. Przewiduje ona refundowanie pracodawcom zatrudniającym absolwentów w rejonach zagrożonych bezrobociem strukturalnym składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe w wysokości naliczonej od najniższego wynagrodzenia. Refundacja, wypłacana z Funduszu Pracy, przysługuje przez 12 miesięcy. Oczekuje się, że regulacja ta zwiększy zainteresowanie pracodawców zatrudnianiem absolwentów szkół dzięki obniżeniu kosztów tego zatrudnienia. Otrzymanie refundacji następuje po złożeniu stosownego wniosku w powiatowym urzędzie pracy; nie wymaga się więc (jak w przypadku instrumentów omówionych wyżej) wcześniejszego zawarcia umowy i wydania przez urząd pracy skierowania dla bezrobotnego absolwenta. Innymi słowy - refundacja przysługuje w przypadku zatrudnienia absolwenta, bez względu na to czy był uprzednio zarejestrowany w urzędzie pracy, czy nie.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Ministerstwem Ochrony Środowiska przygotuje program zatrudnienia (w formie staży, praktyk i/lub prac interwencyjnych) absolwentów przy zalesianiu i konserwacji lasów.

Skłonność pracodawców do przyjmowania nowych pracowników powinna wzrosnąć także dzięki planowanym zmianom w Kodeksie pracy, wychodzącym naprzeciw zgłaszanym od dawna oczekiwaniom środowisk pracodawców. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że nie jest możliwe i celowe wprowadzanie zmian, które po pierwsze - budzą poważne zastrzeżenia przedstawicieli związków zawodowych, a po drugie - których wpływ na zmniejszenie kosztów pracy nie jest dowiedziony. Nie byłoby zasadne wprowadzanie odrębnych przepisów prawa pracy dotyczących jedynie stosunków pracy nawiązywanych z pełnoletnimi osobami rozpoczynającymi pracę zawodową. W Kodeksie pracy występuje odrębny rodzaj umowy nawiązywanej w celu przygotowania zawodowego, lecz odnosi się on do osób niepełnoletnich. Konieczne są natomiast w prawie pracy zmiany uelastyczniające obowiązujące regulacje oraz obniżające koszty zatrudnienia nowych pracowników. Takie rozwiązania zawarte zostały w programie "Przede wszystkim przedsiębiorczość". Ich wprowadzenie może wpłynąć na znaczne obniżenie kosztów funkcjonowania, zwłaszcza małych i średnich firm i będzie sprzyjać zwiększeniu zatrudnienia w tych firmach, także absolwentów szkół.

Uregulowanie kwestii stosunku pracy czasowej i pracownika czasowego, a w ślad za tym - agencji pracy czasowej będzie także miało istotne znaczenie w zwiększeniu szans absolwentów na rynku pracy. Już dziś młodzież jest głównym odbiorcą ofert pracy czasowej. Doświadczenia krajów zachodnich wskazują, że agencje pracy czasowej znaczącą wpływają na zwiększenie elastyczności, a tym samym chłonności rynku pracy.

Dodatkową możliwość odbywania praktyki zawodowej i uzyskiwania doświadczenia zawodowego stwarzają dwustronne umowy z krajami UE, przewidujące zatrudnianie w ramach staży (przegląd umów w aneksie - część II). Dają one szansę na pracę blisko 2,5 tysiącu absolwentów.

B. SAMOZATRUDNIENIE

Dla części absolwentów szansą na odnalezienie swojego miejsca na rynku pracy może być założenie własnej firmy. Zwiększenie możliwości podejmowania własnej działalności gospodarczej wymaga:
a) ograniczenia przeszkód i kosztów tworzenia przedsiębiorstw,
b) uruchomienia w dużej skali programu udzielania tanich kredytów, poręczeń kredytowych i systemu dopłat do kosztów oprocentowania i związanego z nimi profesjonalnego doradztwa,
c) okresowego zawieszenia pobierania od absolwentów zakładających własne przedsiębiorstwo emerytalno- rentowej części składki na ubezpieczenie społeczne.


ad. a. Pierwsza z wymienionych kwestii jest przedmiotem prac w ramach pakietu “Przede wszystkim przedsiębiorczość". Realizacja tych działań przyniesie efekty szersze niż tylko wobec absolwentów, z całą jednak pewnością absolwenci będą beneficjentami tych zmian.

ad. b. W ofercie usług urzędów pracy występują pożyczki na podejmowanie własnej działalności gospodarczej (zgodnie z art. 18 ustawy powiatowy urząd pracy może przyznać pożyczkę w wysokości nie wyższej niż dwudziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia, oprocentowaną w wysokości 50%, a w powiatach zagrożonych bezrobociem strukturalnym 30% zmiennej stopy oprocentowania kredytu lombardowego w stosunku rocznym; po dwóch latach prowadzenia działalności do 50% kwoty pożyczki może zostać umorzone; umowa o udzielenie pożyczki może przewidywać możliwość zwrotu do 80% kosztów szkolenia i doradztwa z zakresu podejmowanej działalności w pierwszym roku). Na obszarach wiejskich (ale nie tylko) zostaną wykorzystane doświadczenia zebrane w trakcie prowadzenia preferencyjnych linii kredytowych przez Krajowy Urząd Pracy wspólnie z Europejskim Funduszem Rozwoju Wsi Polskiej "Counterpart Fund" oraz Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiotem kredytowania są w nich przedsięwzięcia gospodarcze z zakresu działalności pozarolniczej podejmowane w sektorze małej przedsiębiorczości a preferowane są powiaty (gminy) uznane za zagrożone szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym i obszary postpegeerowskie.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wspólnie z Bankiem Gospodarstwa Krajowego uruchomią instrumenty finansowe stwarzające absolwentom możliwość uzyskania kredytu na zorganizowanie własnego miejsca pracy, w tym między innymi poprzez rozwój systemu poręczeń kredytowych w oparciu o lokalne fundusze poręczeń kredytowych (tworzone m.in. przez organizacje pozarządowe i samorządy lokalne). Kredyty udzielane będą również spółdzielniom zakładanym przez absolwentów. Kredyty udzielane będą w oparciu o biznes plan, przygotowany przy wsparciu wyspecjalizowanych organizacji doradczych (sieć Krajowego Systemu Usług, sieć jednostek TOR 10). Informacje o kredytach, dostępnych w placówkach BGK, zasadach ich udzielania, możliwościach uzyskania pomocy doradczej - przekazywane będą przez wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy. Będzie tam również dostępna informacja o możliwości uzyskania poręczenia spłaty kredytów, realizowanych przez BGK z Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych.

ad. c. Ustawa o ułatwieniu zatrudniania absolwentom szkół (która weszła w życie 1 stycznia 2002r.) zawiera pewne rozwiązania ułatwiające absolwentom podejmowanie samodzielnej działalności gospodarczej. Na mocy tej ustawy absolwent w okresie 12 miesięcy od podjęcia działalności gospodarczej może uzyskać z Funduszu Pracy dofinansowanie składek w części przeznaczonej na ubezpieczenie wypadkowe oraz rentowe. Stanowi to ogółem 14,62% podstawy (tj. najniższego wynagrodzenia), czyli kwotę 111 zł.

Możliwości dalszego dotowania składek, przeznaczonych na ubezpieczenie emerytalne (co w praktyce oznaczałoby już dla tych osób pełną dotację składki na ubezpieczenie społeczne), wydają się być bardzo ograniczone czy wręcz niemożliwe, z uwagi na stan finansów publicznych. Proponuje się więc przyznanie absolwentom podejmującym działalność gospodarczą prawa rezygnacji z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne do II filara przez okres 12 miesięcy od zakończenia nauki, pod warunkiem złożenia stosownego wniosku.

Wspieranie podejmowania samodzielnej działalności gospodarczej przez absolwentów, oprócz zagwarantowania dostępu do kapitału i ogólnego obniżenia kosztów prowadzenia takiej działalności - wymaga także wzmocnienia systemu wsparcia w zakresie m.in.:
- możliwości dokonywania diagnozy własnych predyspozycji,
- pomocy w tworzeniu i ocenie biznes planu
- dostępu do wiedzy o prowadzeniu firmy,
- kształtowania podstawowych niezbędnych umiejętności itp.
Usługi takie świadczy wiele instytucji, jednakże wiedza na ten temat jest mało spopularyzowana. Wojewódzkie urzędy pracy dysponują na ogół pełną wiedzą na temat dostępnych na terenie województwa form pomocy; wiedza ta zostanie zaktualizowana i szeroko upowszechniona w ramach realizacji wojewódzkich programów zatrudnienia absolwentów.


C. KSZTAŁCENIE

Poprawa sytuacji absolwentów na rynku pracy w tym i kolejnych latach wymaga radykalnych zmian w programach kształcenia na wszystkich poziomach systemu oświaty i rozwoju działań kompensacyjnych, adresowanych do absolwentów, umożliwiających im uzupełnianie, poszerzanie lub zmianę kwalifikacji nabytych w systemie oświaty w celu zwiększenia szans na zatrudnienie.

a. system oświaty
Szkoła musi zajmować się kształtowaniem wśród uczniów i studentów postaw kreatywności i innowacyjności. Dopiero na takim gruncie można rozwijać wiedzę i praktyczne umiejętności w zakresie przedsiębiorczości.
Niezbędne jest także uruchomienie przez szkoły w porozumieniu z pracodawcami programów kształcenia profilowanego. Dotyczy to zwłaszcza szkół ogólnokształcących i wyższych. Poprzez umiejętne łączenie kształcenia ogólnego i profilowanego nastąpi lepsze przygotowanie młodych ludzi do podejmowania pracy a także do tworzenia własnych firm. Część ogólna (zorientowana teoretycznie) programu nauczania powinna pozostać domeną uczelni (szkoły). Część profilowana (zawodowa) musi być realizowana w porozumieniu z pracodawcami. Tradycyjny model praktyk studenckich nie spełnia oczekiwań; konieczne jest uruchomienie takich form pracy dydaktycznej, łączących studiowanie z intensywnym szkoleniem praktycznym i stażem umożliwiającym zdobywanie doświadczenia praktycznego, które będą zorientowane na szkolenie nowych - rzadkich i poszukiwanych na rynku pracy umiejętności i kwalifikacji zawodowych. W ten sposób szkoły staną się swoistymi inkubatorami przedsiębiorczości. Powinny podejmować realizację projektów, które będą wzorowane na doświadczeniu inkubatorów.

W dłuższej perspektywie istotne znaczenie dla dostosowania kształcenia do potrzeb rynku pracy mieć będą prace nad tworzeniem standardów kwalifikacji zawodowych, która docelowo stanowić będzie podstawę do konstruowania programów kształcenia zawodowego i standardów wymagań egzaminacyjnych (prace takie prowadzić będzie w 2002 i 2003 roku MPiPS). Prowadzone będą także prace nad rozwojem programów szkoleń modułowych i procedurami akredytacji programów i instytucji realizujących te programy.
Dostosowywaniu kierunków kształcenia do potrzeb rynku pracy służyć będą prowadzone przez ekspertów na zlecenie Rządu badania i prognozy popytu na pracę.

b. kształcenie ustawiczne
Działania w tym obszarze dotyczyć będą organizowania przez urzędy pracy szkoleń (w tym szkoleń na podstawie indywidualnych wniosków absolwentów), udzielane będą pożyczki szkoleniowe oraz stypendia dla osób zamieszkałych w rejonach zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, które po utracie statusu absolwenta w ciągu 6 miesięcy podejmą naukę w szkole wyższego stopnia. Działania te będą uwzględniane w kontraktach zawieranych przez wojewódzkie urzędy pracy z powiatowymi urzędami pracy.

c. działania aktywizujące szkół
Niezbędne jest zachęcenie szkół, zwłaszcza wyższych, do tworzenia tzw. Biur Karier Zawodowych. Doświadczenia istniejących biur wskazują na znaczną ich przydatność nie tylko we wspieraniu znajdowania miejsc pracy przez studentów i absolwentów, ale także w korygowaniu programów kształcenia poprzez bieżące ich dostosowywanie do oczekiwań pracodawców.
Projekty tego typu będą wspierane przez państwo poprzez udzielanie grantów ze środków będących w dyspozycji Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej dokona przeglądu programów szkoleniowych i materiałów szkoleniowych wykorzystywanych przez organizacje pozarządowe w ramach działań podejmowanych na rzecz młodzieży bezrobotnej i zagrożonej bezrobociem, a dofinansowywanych przez ministerstwo w ubiegłych latach. Dorobek ten zostanie upowszechniony w sieci urzędów pracy, placówek poradnictwa zawodowego systemu oświaty, Biurach Karier i wśród innych zainteresowanych instytucji - do wykorzystywania w bieżących działaniach na rzecz aktywizacji przybliżania młodzieży problematyki rynku pracy.


D. WOLONTARIAT

W sytuacji tak ogromnego deficytu miejsc pracy, mimo podjęcia opisanego wyżej pakietu działań, z całą pewnością znaczna część absolwentów nie znajdzie pracy. Dla tej grupy szansą na zdobycie pierwszego doświadczenia zawodowego i sprawdzenie umiejętności zawodowych może stać się wolontariat, czyli nieodpłatna praca w organizacji pozarządowej. Uchwalenie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie umożliwi wykorzystanie tej formy na szerszą skalę.
Obecnie polskim organizacjom pozarządowym brakuje uregulowań prawnych dotyczących działalności wolontariackiej. Fakt, iż w chwili obecnej działa już około dwóch milionów wolontariuszy, dowodzi potrzeby pilnej regulacji tej materii. Dlatego też rząd zgłosił projekt ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie regulującej po raz pierwszy w naszym prawie materię wolontariatu.
W projekcie zróżnicowano dwie kategorie podmiotów mogących korzystać ze świadczeń wolontariuszy: organizacje pozarządowe w zakresie ich działalności statutowej (w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego) oraz organy administracji publicznej (z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej) i jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez te organy nadzorowane (z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej). Projekt rozstrzyga kto ma pokrywać koszty i płacić za świadczenia społeczników, potrzebne im w czasie wykonywanej pracy. Pierwsza kategoria podmiotów korzystających ze świadczeń wolontariuszy, czyli organizacje pozarządowe są uprawnione, lecz nie zobowiązane, do udzielenia im określonych świadczeń oraz pokrycia określonych kosztów związanych ze świadczeniami wolontariusza np. niezbędne badania lekarskie, ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków czy pokrycie kosztów podróży. Natomiast druga kategoria podmiotów, administracja publiczna jest do takich świadczeń ustawowo zobowiązana, chyba że wolontariusz sam z tych praw zrezygnuje. Ponadto jeżeli organ administracji publicznej zawarł z wolontariuszem porozumienie w przedmiocie wydelegowania go w celu wykonywania świadczeń na terytorium innego państwa na podstawie porozumienia zawartego przez RP z odpowiednim organem tego państwa, wolontariuszowi przysługuje prawo do świadczeń i pokrycia kosztów ogólnie przyjętych w stosunkach tego rodzaju. Wydatki ponoszone na wolontariuszy będą wliczane do kosztów prowadzenia działalności statutowej organizacji pozarządowych, lub kosztów działania organów administracji publicznej i innych jednostek wskazanych w ustawie.
Istotne w projekcie ustawy jest także to, że wolontariusze będą mieli prawo żądać, by porozumienie, które zawrą z instytucjami publicznymi czy organizacjami pozarządowymi korzystającymi z ich pomocy, zostało potwierdzone na piśmie. Po zakończeniu współpracy ma obowiązek wystawić wolontariuszowi zaświadczenie.

Pojawienie się możliwości wykorzystania pracy wolontariusza w administracji publicznej może mieć szczególnie istotne znaczenie. Istnieje bowiem znaczny obszar odpowiedzialności administracji publicznej - rządowej i samorządowej, o dużym znaczeniu społecznym , który nie jest realizowany właściwie w dużej mierze ze względu na brak kadry, a zwłaszcza kadry wykwalifikowanej. Jest to m.in. obszar pomocy społecznej, rynku pracy, zdrowia, wymiaru sprawiedliwości, kultury, sportu i turystyki, oświaty. Równocześnie co roku coraz większe grupy absolwentów szkół licencjackich i wyższych kończących wydziały socjologii, ekonomii, historii, filologii, pedagogiki itp. zasilają rejestry bezrobotnych, zamiast spróbować swoich sił w ośrodku pomocy społecznej, urzędzie pracy, szpitalu, archiwum, placówce rehabilitacyjnej, przedszkolu i w ten sposób uzyskać cenne doświadczenie zawodowe realizując ważne zadanie społeczne. W pierwszej kolejności proponuje się wykorzystanie pracy wolontariuszy w wojewódzkich i powiatowych urzędach pracy. Istnieje tam realna potrzeba zwiększenia zatrudnienia nawet o 5 tys. osób.
W aneksie (część III) przedstawiono dane na temat organizacji pozarządowych w Polsce.


E. INFORMACJA, PORADNICTWO ZAWODOWE I POŚREDNICTWO PRACY

Powodzenie realizacji zamierzeń opisanych wyżej, jak również zwiększenie zdolności młodych osób do samodzielnego znajdowania zatrudnienia wymaga szerokich działań w zakresie informacji, poradnictwa zawodowego, kształtowania umiejętności poszukiwania pracy. Celem w tym obszarze jest w szczególności przeciwdziałanie bierności w poszukiwaniu pracy, brakowi poczucia kompetencji, nierealistycznym oczekiwaniom wobec przyszłej pracy i brakowi rozeznania w wymaganiach rynku pracy i pracodawców.
Instytucjonalną odpowiedzią na społeczne zapotrzebowanie w zakresie nowoczesnych usług poradnictwa zawodowego są Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkich Urzędów Pracy. Usługi Centrów wzbogacają dotychczasową ofertę powiatowych urzędów pracy zarówno dla osób bezrobotnych, poszukujących pracy, jak i pracujących, a także młodzieży planującej ścieżkę zawodową i tej która wchodzi na rynek pracy.
W Centrach Informacji i Planowania Kariery Zawodowej absolwenci mogą uczestniczyć w zajęciach warsztatowych z zakresu kształtowania umiejętności pozazawodowych, między innymi autoprezentacji, technik poszukiwania pracy, poznania samego siebie, podejmowania decyzji zawodowych, planowania rozwoju zawodowego.
Ponadto absolwenci zainteresowani podjęciem działalności gospodarczej mogą uzyskać pomoc w ocenie predyspozycji do pełnienia funkcji menedżerskiej, mogą też samodzielnie korzystać z różnorodnych zbiorów informacji zawodowej, a zwłaszcza z baz danych programu komputerowego “Doradca 2000".

Pośrednictwo pracy ma na celu udzielenie pomocy absolwentom w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia, a pracodawcom w znalezieniu odpowiednich pracowników. Pośrednictwo realizują publiczne służby zatrudnienia oraz sieć niepublicznych biur pośrednictwa upoważnionych do działania na terenie kraju oraz poza jego granicami. Dla potrzeb programu szczególnie przydatna będzie forma giełd i targów pracy. Wykorzystywane będą zasoby Intenetowej Bazy Ofert Pracy urzędów pracy.
Absolwenci mogą uzyskać pomoc pośredników pracy dotyczącą informacji o sytuacji na lokalnym rynku pracy i przewidywanych zmianach, o wolnych miejscach pracy i wymaganiach pracodawców stawianych kandydatom do pracy, a także o warunkach zatrudnienia. Mogą także uzyskać wsparcie przy bezpośrednich kontaktach z konkretnym pracodawcą.
Objęcie absolwentów szerokim zakresem pośrednictwa i poradnictwa w programie “Pierwsza praca" wymagać będzie znacznego wzmocnienia kadr publicznych służb zatrudnienia tak, aby zbliżyć je liczebnie do norm międzynarodowych (w pośrednictwie nie więcej niż stu klientów na jednego pośrednika pracy, w poradnictwie - sześćdziesięciu), a tym samym zapewnić dostępność i jakość oferowanych usług. W przeliczeniu na etaty: w opisane procedury będzie trzeba zaangażować w pełnym wymiarze około 5000 pośredników i doradców. Nowi pracownicy to nie tylko pośrednicy; to również osoby pierwszego kontaktu, umiejące dokonywać weryfikacji gotowości do podjęcia pracy wśród bezrobotnych (zadanie u nas w wielu pup praktycznie zaniechane). Istnieje w tym przypadku możliwość wykorzystania pracy wolontariuszy jako podprogram "Absolwent dla absolwenta". Absolwenci humanistycznych i ekonomicznych kierunków studiów wyższych będą organizować punkty informacyjne dotyczące programu "Pierwsza Praca" i możliwości z niego wynikających, wspomagać swoich kolegów w procesie podejmowania decyzji dotyczącej metod poszukiwania pracy i form aktywności zawodowej, a także wspierać pracowników urzędu w działaniach typowo administracyjnych.
(Obecnie urzędy pracy i Centra zatrudniają 1600 pośredników i 800 doradców.)

Zadania w tym obszarze będą realizowane także przez organizacje pozarządowe, w ramach projektów pomocowych (Phare, PAOW) oraz konkursów organizowanych przez WUP. Istotne uzupełnienie stanowić będą działania Ochotniczych Hufców Pracy (w tym ostatnim przypadku wobec młodzieży trudnej).

Istotne znaczenie dla zwiększenia aktywności powiatowych urzędów pracy w zakresie pośrednictwa pracy będzie miało odbiurokratyzowanie ich działań poprzez eliminację zadań nie związanych z aktywizacją zawodową. Obecnie znaczna część pracowników powiatowych urząd pracy zaangażowana jest do wykonywania prac zdefiniowanych w przepisach, o charakterze typowo biurokratycznym. Jest to przyczyną zaniechania wręcz w wielu przypadkach działalności w zakresie aktywnych kontaktów z pracodawcami i intensywnej pomocy poszukującym pracy (w części IV aneksu zawarto kilka propozycji dotyczących odbiurokratyzowania).

Rolą powiatowych urzędów pracy jest organizacja aktywnych programów finansowanych z Funduszu Pracy (a także w ramach konkursów, jakie będą organizowane przez wojewódzkie urzędy pracy), wspierających zatrudnienie i samozatrudnienie a także szkoleń. Trafne adresowanie tych programów wymaga wstępnej pracy pośrednika pracy i ewentualnie doradcy zawodowego. Praktyka wskazuje, że w okresie pierwszych tygodni po zarejestrowaniu należy świadczyć jedynie pomoc doradczą, uruchamiając indywidualne możliwości bezrobotnego. Dopiero kilka tygodni niepowodzeń oznacza, że konieczne jest uruchomienie głębszej interwencji np. w formie subsydiowanego zatrudnienia. Urzędy pracy mają już kilkuletnie doświadczenia w realizacji ogólnokrajowego programu "Absolwent", które zostaną obecnie wykorzystane. Szersza informacja o programie w aneksie (część V). W stosunku do absolwentów niepełnosprawnych Pełnomocnik do spraw osób niepełnosprawnych wspólnie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przygotuje i uruchomi program specjalny PFRON “Junior" (założenia - część VI aneksu).
Dodatkowo wykorzystany zostanie nowy instrument przygotowujący młodzież do samodzielności na rynku pracy, jakim jest program informacyjno-szkoleniowy “Samodzielność w poszukiwaniu pracy", przygotowany przez MPiPS we współpracy z urzędami pracy. Szersza informacja - w aneksie (część VII).

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z wojewódzkimi urzędami pracy uruchomi podprogram "Gminnych Centrów Informacji" - w pierwszym okresie (2002r.) pilotażowo w maksimum 200 gminach z obszarów szczególnie wysokiego zagrożenia bezrobociem strukturalnym. Gminne Centra Informacji to lokalne centra informacji, gromadzące informacje z terenu oddziaływania (gmina, powiat, region), dotyczące pracy, szkoleń, podejmowania działalności gospodarczej, rynków zbytu itp. To także przybliżenie społeczności lokalnej oferty usług teleinformatycznych. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej udzielać będzie zainteresowanym społecznościom lokalnym grantów na organizację GCI. Będzie to równocześnie na aktywizację absolwentów poprzez formę wolontariatu - po przeszkoleniu finansowanym w ramach przyznanego grantu.


W całym okresie realizacji programu będzie prowadzona intensywna kampania informacyjna z wykorzystaniem mediów - patrz rozdz. 8 (TV publiczna). Informacje skierowane do absolwentów i do pracodawców, a także do organizacji pozarządowych i szkół będą upowszechniane przez wszystkich wykonawców programu.


4. UCZESTNICY

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej odpowiedzialne jest za koordynację całości prac wynikających z programu (monitorowanie i rozliczenie), a ponadto
 realizację zadań wynikających z funkcji dysponenta Funduszu Pracy (od 1.04.2002),
 przygotowanie wskazówek (standardów) dotyczących stosowania instrumentów wsparcia zatrudnienia absolwentów,
 przygotowanie rozporządzenia określającego zasady wydatkowania byłej rezerwy uwłaszczeniowej,
 przygotowanie nowelizacji rozporządzenia określającego algorytm podziału środków Funduszu Pracy, tak aby możliwe było zastosowanie opisanej procedury kontraktowania zadań pomiędzy wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy,
 przygotowanie wzorcowej umowy - kontraktu pomiędzy wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy,
 zarządzanie komponentami krajowymi Phare i koordynacja instrumentów dotyczących zasobów ludzkich w projektach Phare i Programie Aktywizacji Obszarów Wiejskich,
 przygotowanie i uruchomienie we współpracy z BGK programu wspierania samozatrudnienia,
 prowadzenie kampanii informacyjnej programu,
 upowszechnienie programu informacyjno-szkoleniowego "Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy" i programu “Absolwent",
 współpracę z PFRON w zakresie przygotowania i realizacji programu "Junior",

Ministerstwo Gospodarki odpowiada za realizację programu “Przede wszystkim przedsiębiorczość",

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu odpowiada za komponent edukacyjny i informacyjno-doradczy

Ministerstwo Skarbu Państwa odpowiada za przygotowanie nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw, zmieniającej przeznaczenie obecnej rezerwy uwłaszczeniowej,

Ministerstwo Ochrony Środowiska odpowiada za przygotowanie i koordynację podprogramu dotyczącego zalesiania i konserwacji lasów,

Wojewódzkie urzędy pracy odpowiadać będą za koordynację działań na szczeblu województw, w tym zwłaszcza za:
 przygotowanie wojewódzkich programów zatrudnienia absolwentów,
 kontraktowanie i monitorowanie realizacji umów z powiatowymi urzędami pracy,
 przeprowadzenie konkursu na wykonawców usług na rzecz absolwentów w ramach środków innych niż Fundusz Pracy; zawarcie i monitorowanie umów z powiatowymi urzędami pracy i organizacjami pozarządowymi,
 rozliczenie środków Funduszu Pracy i środków dodatkowych przydzielonych dla województwa,
 wdrażanie regionalnych instrumentów Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich i Phare w części dotyczącej rozwoju zasobów ludzkich,
 prowadzenie kampanii informacyjnej programu,
 koordynację na terenie województwa działań doradczych prowadzonych przez powiatowe urzędy pracy, jednostki OHP, szkoły i inne instytucje,
 prowadzenie działań informacyjno-doradczych na rzecz absolwentów i innych beneficjentów programu poprzez Centra Informacji i Planowania Karier Zawodowych,
 realizację działań niezbędnych do wprowadzenia na szeroką skalę programu informacyjno-szkoleniowego “Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy" - przeszkolenie kadry powiatowych urzędów pracy,

Powiatowe urzędy pracy odpowiadać będą za realizację podstawowych usług na rzecz absolwentów i zainteresowanych pracodawców (pośrednictwo pracy, organizacja staży, zatrudnienia subsydiowanego, szkoleń, usługi klubów pracy, poradnictwo zawodowe, realizacja programu informacyjno-szkoleniowego “Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy", realizacja Warsztatów Poszukiwania Pracy), a także prowadzenie kampanii informacyjnej programu,

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odpowiedzialny będzie za przygotowanie, wdrożenie i monitoring programu "Junior",

Organizacje pozarządowe realizować będą część usług na rzecz absolwentów i pracodawców (zatrudnienie subsydiowane, szkolenia zawodowe, szkolenia w zakresie umiejętności poszukiwania pracy, staże),

Ochotnicze Hufce Pracy
Realizacja programu Ochotniczych Hufców Pracy “Absolwent"

Bank Gospodarstwa Krajowego odpowiedzialny będzie za uruchomienie programu wspierania samozatrudnienia.

Oprócz wyżej wymienionych w programie wskazany jest udział partnerów społecznych a także innych instytucji zajmujących się promocją przedsiębiorczości, w tym m.in. regionalnych organizacji Polskiej konfederacji Pracodawców Prywatnych i Konfederacji Pracodawców Polskich, izb przemysłowo-handlowych, agencji rozwoju regionalnego, izb branżowych, izb rzemieślniczych itp.


5. FINANSOWANIE I NAKŁADY

Finansowanie programu odbywać się będzie z następujących źródeł:
a) Fundusz Pracy
b) fundusze pomocowe
c) rezerwa "uwłaszczeniowa"
d) pożyczka z Banku Rozwoju Rady Europy
e) budżety samorządów - gminnych, powiatowych, wojewódzkich

ad a) Fundusz Pracy

Plan Funduszu Pracy na rok 2002 przewiduje ok. 560 mln zł na programy aktywizacji zawodowej. Biorąc pod uwagę, że pewna część tych środków musi być wydatkowana na kontynuację umów z roku ubiegłego, na realizację nowych programów można przeznaczyć maksimum ok. 300 mln zł. Zgodnie z ustawą o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu środki Funduszu Pracy przekazywane są samorządom województw i powiatom według algorytmu określanego w drodze rozporządzenia przez Radę Ministrów. Minister Pracy zaproponuje Radzie Ministrów, aby 65% tej kwoty przekazane zostało bezpośrednio powiatom na realizację programów rynku pracy zgodnie z własną oceną i lokalnym zapotrzebowaniem, 30% - samorządom województw na kontraktowanie zadań w powiatowych urzędach pracy oraz 5% pozostało jako rezerwa dysponenta (od 1 kwietnia - ministra właściwego do spraw pracy) na nieprzewidziane zdarzenia losowe oraz celowe programy nadzorowane bezpośrednio przez Ministra Pracy w drodze kontraktów z samorządami powiatowymi. Część przeznaczona na kontraktowanie zadań może być traktowana jako jedno ze źródeł finansowania pakietu “Pierwsza Praca". Wojewódzkie urzędy pracy (samorządy wojewódzkie) będą zawierały - w drodze negocjacji - kontrakty zadaniowe z powiatowymi urzędami pracy (starostami), określające metody aktywizacji zawodowej absolwentów, dostosowane do warunków lokalnych rynków pracy, oczekiwane efekty oraz kwoty Funduszu Pracy. Doświadczenia lat ubiegłych pozwalają liczyć, że znaczna część środków przekazanych bezpośrednio samorządom powiatowym również przeznaczona zostanie na finansowanie działań na rzecz absolwentów.
Szacuje się, że w ten sposób pierwszą pracę lub możliwość odbycia stażu uzyska ponad 75 tysięcy absolwentów.

ad b) fundusze pomocowe

Realizacja działań na rzecz bezrobotnych i osób zagrożonych bezrobociem, w tym młodzieży absolwenckiej, będzie wspierana w latach 2002-2004 z funduszy unijnych (Phare) oraz z pożyczki Banku Światowego .

b1.1. W roku 2002 w pięciu województwach będą realizowane usługi na rzecz osób bezrobotnych i zagrożonych bezrobociem, finansowane w ramach Phare 2000 Spójność Społeczno-Gospodarcza. Działania te zostały zaprogramowane znacznie wcześniej, nie przewidują więc one priorytetu dla młodzieży absolwenckiej. Można jednak szacować, że około 1/3 wszystkich beneficjentów, tj. około 8 tys. osób, będą stanowić ludzie młodzi. Ogólna kwota przeznaczona na projekt to 65,8 mln zł. (szacunkowo, proporcjonalnie na rzecz młodzieży będzie to kwota ponad 20 mln zł)

b1.2. W ramach programu Phare 2001 Spójność Społeczno-Gospodarcza usługi realizowane będą począwszy od III kwartału 2002r. i w roku 2003. Projekt "Rozwój zasobów ludzkich" składa się z dwóch komponentów: krajowego (o wartości 21 mln zł) i regionalnego (o wartości 129,5 mln zł). W ogólnej wartości programu - 38,5 mln zł to wkład budżetu krajowego. Obecnie rozpoczyna się formułowanie zadań dla wykonawców działań - zostaną one ukierunkowane na priorytety związane na przeciwdziałaniu bezrobociu wśród absolwentów.
Komponent krajowy przewiduje przygotowanie przez powiatowe urzędy pracy Indywidualnych Planów Działania dla ok. 5000 młodych osób z powiatów zagrożonych strukturalnym bezrobociem oraz zainicjowanie i finansowanie dla tych osób szkoleń lub staży (praktyk) zawodowych. Przewiduje się, ze preferowane będą szkolenia w zakresie nowych i poszukiwanych umiejętności i kwalifikacji, ze szczególnym uwzględnieniem sektora IT).
Komponent regionalny (realizowany we wszystkich 16 województwach) obejmuje następujące typy działań:
 usługi rynku pracy dla bezrobotnych i zagrożonych bezrobociem (łączne nakłady 54,25 mln zł)
 pomoc doradczo- szkoleniowa dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą (łączne nakłady 14 mln zł)
 szkolenie kadr regionalnych małych i średnich przedsiębiorstw (łączne nakłady 32,9 mln zł)
 wsparcie lokalnych strategii rozwoju (łączne nakłady 28 mln zł)
Przewidywana ogólna liczba beneficjentów to 35 tys. osób w trzech pierwszych programach oraz 10 tys. pracowników samorządowych w czwartym (w tym ok. 5 tys. nauczycieli). Można przyjąć, że ok. 8 tys. stanowić będą ludzie młodzi (absolwenci szkół). Stosownie można oszacować nakłady - 17 mln zł. Na szczególną uwagę zasługuje projekt województwa łódzkiego ze względu na jego innowacyjny charakter - będzie to pilotaż rotacji pracy, obejmujący 120 młodych bezrobotnych, którzy odbędą subsydiowane praktyki w MSP z sektora wysokiej szansy rozwoju.
Ostatni z wymienionych typów działań dotyczył będzie również kwestii związanych ze wspieraniem zatrudnienia absolwentów - bowiem unowocześnienia profilu działania szkół zawodowych (łącznie z udzielaniem małych grantów na inicjatywy i inwestycje w tym zakresie).

b1.3.Ostatnio zainicjowane zostały prace nad zakresem projektów w ramach Phare 2002 Spójność Społeczno-Gospodarcza. Realizacja tych projektów przewidziana jest na lata 2003-2005. Wstępnie przyjmuje się, że realizowany będzie komponent krajowy na kwotę 59,5 mln zł dotyczący rynku pracy oraz wdrażany przez regiony projekt dotyczący zasobów ludzkich w podobnej wysokości. Priorytetem w ramach obu części programu będzie aktywizacja zawodowa absolwentów i młodzieży poszukującej pracy. W ramach komponentu krajowego 42 mln zł przeznaczone będzie na realizację działań na rzecz młodzieży. Minister Gospodarki ustalając priorytety w częściach Phare 2002 SSG programowanych przez siebie uwzględni powiązanie z pakietem "Pierwsza Praca" (przykładowo - uruchomienie grantu tytułem wsparcia kapitałowego dla MSP zostanie powiązane z warunkiem przyjęcia absolwentów).

b2.1. Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich (PAOW), współfinansowany z pożyczki Banku Światowego, obejmuje dwa komponenty: A "Mikropożyczki" i B1 "Program reorientacji".
Komponent "Mikropożyczki" realizowany będzie w latach 2002-2003. Wdrażany jest przez Bank Gospodarstwa Krajowego i 5 urzędów marszałkowskich. Jego łączna wartość to 71,4 mln zł (15,4 mln USD, w tym 12,5 z kredytu BŚ). W ramach tego komponentu będą udzielane:
 pożyczki w wysokości maks. ok. 20 tys. zł dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą oraz
 dotacje inwestycyjne dla tych osób w wysokości maks. 3600 zł
Program dotyczy wyłącznie osób zamieszkujących obszary wiejskie i małe miasta (do 15 tys. mieszkańców).

b2.2. Komponent "Program reorientacji" realizowany jest do 2001 do 2003. Realizowany jest przez wojewódzkie urzędy pracy w 7 województwach. Jego łączna wartość to 192,3 mln zł (45 mln USD, z czego 22,4 to środki z kredytu BŚ). W ramach tego komponentu świadczone będą następujące usługi:
 szkolenia i przekwalifikowania
 pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe
 okresowe zatrudnienie subsydiowane (w tym w organizacjach pożytku publicznego)
 wsparcie usług świadczonych przez inkubatory przedsiębiorczości
 doradztwo dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą.
Program adresowany jest do tej samej grupy beneficjentów, co komponent A - z naciskiem na problem zwalczania ukrytego bezrobocia na wsi (problem małych, nieefektywnych gospodarstw rolnych). Podstawowe założenia programowe są następujące:
 wspieranie inicjatyw o charakterze oddolnym - w zgodzie z ogólnymi priorytetami ustanawianymi przez MPiPS i WUP
 bezpośrednia odpowiedzialność władz samorządów województw za podpisywane w ramach programu umowy z wykonawcami usług (tylko umowy o znacznej wartości wymagają akceptacji MPiPS)

Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich nie jest uwzględnia specyfiki młodzieżowej, niewątpliwie jednak młodzież będzie jednym z beneficjentów. Można szacować, że około 1/6 uczestników działań stanowić będą absolwenci.

Ad c i d) rezerwa "uwłaszczeniowa" i pożyczka z Banku Rozwoju Rady Europy
Na podstawie art. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 29 marca 2000r. o zmianie ustawy o prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych oraz o ustawy o wykorzystaniu wpływów z prywatyzacji części mienia Skarbu Państwa na cele związane z reformą systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U.31, poz. 383) - tworzy się rezerwę na cele uwłaszczenia. Rezerwa ta - zgodnie z art. 56a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych obejmuje:
 7% akcji jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, powstałych w wyniku komercjalizacji, a działających na zasadach ogólnych (wyłączone są spółki o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa),
 będące w posiadaniu Skarbu Państwa akcje spółek, w których Skarb Państwa posiada mniej niż 10% kapitału zakładowego.
Na podstawie danych Ministerstwa Skarbu Państwa wartość rezerwy uwłaszczeniowej na dzień 31.12.2000r. wynosi 524,1 mln zł).
Aktualnie wykorzystanie rezerwy uwłaszczeniowej nie jest możliwe, gdyż nie ma ustawy uwłaszczeniowej ani aktów wykonawczych. Przeznaczenie tej rezerwy na pakiet "Pierwsza Praca" wymaga nowelizacji właściwych ustaw oraz opracowania odpowiedniego mechanizmu prawno - finansowego.

Rozdysponowanie środków rezerwy uwłaszczeniowej oraz środków z pożyczki przebiegać będzie dwiema ścieżkami. Pierwsza to rozporządzenie Rady Ministrów, które będzie bazowało na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 2000r. w sprawie zasad, warunków i trybu wspierania środkami budżetu państwa programów inicjowanych przez organy samorządu województwa. Wykorzystane zostaną przy tym dwuletnie doświadczenia ze stosowania tego rozporządzenia, tak aby w nowej wersji zrezygnować ze słabszych, a wzmocnić dobre strony stosowanych metod.
W praktyce propozycja ta oznacza, że minister właściwy do spraw pracy dokona podziału środków na województwa według algorytmu, uwzględniającego zwłaszcza poziom bezrobocia wśród absolwentów oraz przewidywane liczby młodych osób wchodzących na rynek pracy po raz pierwszy. Samorząd województwa (wojewódzki urząd pracy) będzie w drodze konkursów (poprzednio stosowana była formuła przetargów, która w praktyce się nie sprawdziła) wyłaniał realizatorów usług na rzecz bezrobotnych absolwentów i młodzieży szkolnej zagrożonej bezrobociem (szkolenia, zatrudnienie subsydiowane, organizacja staży, doradztwo zawodowe, granty na podejmowanie nauki itp.). Realizatorem usług mogą być organizacje pozarządowe (instytucje spoza sektora finansów publicznych), jak też samorządy powiatowe i gminne (poprzednio samorząd nie mógł być wykonawcą). Warunkiem przyznania przez wojewódzki urząd pracy dotacji na realizację programu będzie zagwarantowanie przez wnioskodawcę udziału własnego (minimum 10% ogólnych kosztów programu), przy czym udział własny mogą stanowić środki publiczne lub podmiotów prywatnych.
Do 5% kwoty przypadającej na województwo będzie mogło być przeznaczone na realizację działań bezpośrednio przez wojewódzki urząd pracy, w tym zwłaszcza działań promocyjnych.

Druga to środki zarządzane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, przeznaczone na następujące zadania:
- kapitał na Fundusz Kredytowy Pierwsza Praca
- kapitał na Fundusz Gwarancyjny
- granty na rozwój działalności Biur karier
- granty na tworzenie Gminnych Centrów Informacji
- kampania informacyjna
- wkład krajowy do Phare 2002 (w roku 2003 - 2004) - komponent krajowy dotyczący zasobów ludzkich

Ad e) budżety samorządów
Bezrobocie młodzieży to także problem lokalny, a jego skutki są w pierwszej kolejności szczególnie dotkliwe na szczeblu lokalnym. Z tego względu wydaje się oczywiste aktywne włączenie samorządów wszystkich szczebli w realizację pakietu “Pierwsza Praca". Wzmocnienie oddziaływania przewidzianych tu form i instrumentów zostanie osiągnięte także poprzez zaangażowanie finansowe samorządów. Przyjęta będzie zasada, że środki, o których mowa w punkcie c) kierowane będą tylko do tych samorządów powiatowych (gminnych), które wykażą minimum 10% ogólnej wartości programu zaangażowania własnych środków.

Nakłady ogółem (w mln zł) - szacunkowo
Źródło 2002 Uwaga
Fundusz Pracy 268.0
Phare 2000 20,0 w tym budżet
Phare 2001 27,0 w tym budżet
PAOW - pożyczki 3,6 w tym budżet
PAOW - reorientacja 12,4 w tym budżet
Rezerwa ogółem
z tego:
-fundusz kredytowy
-fundusz poręczeń
-inicjatywy lokalne i NGO
-granty ministra pracy
-kampania informacyjna
-ryczałty dla wolontariuszy 300,0

50,0
50,0
189,0
10,0
0,5
0,5 Orientacyjnie
Pożyczka z Banku Rozwoju 100,0
Udział własny samorządów i NGO 18,9
Razem 749,9
Uwaga: Phare i Bank Światowy - szacunkowo, na podstawie szacunku uczestnictwa absolwentów w ogólnej planowanej liczbie beneficjentów (Phare - 1/3, Bank - 1/6)


6. MONITOROWANIE I OCENA

Realizacja programu będzie na bieżąco monitorowana przez wojewódzkie urzędy pracy (na podstawie miesięcznych informacji z powiatowych urzędów pracy). Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej otrzymywać będzie raporty wojewódzkie raz na kwartał. Analogiczne raporty przekazywane będą także przez BGK, MENiS.
MPiPS przygotuje dla Rady Ministrów sprawozdanie z realizacji programu w I kwartale 2003 roku. W końcu IV kwartału przedstawione zostanie sprawozdanie wstępne, stanowiące podstawę do zatwierdzenia kontynuacji programu na rok 2003.



7. KONTYNUACJA
Program "Pierwsza Praca" będzie realizowany przede wszystkim w latach 2002-2003, przy czym kwoty niezbędne na realizacje programu w roku 2003 zostaną zaproponowane i ostatecznie zatwierdzone przez Radę Ministrów w końcu 2002 roku. Gotowość do kontynuacji programu powinna być przewidziana również na lata 2004-2006, tj. do końca okresu wchodzenia na rynek pracy młodzieży z wyżu demograficznego pierwszej połowy lat osiemdziesiątych. Będzie to już okres członkostwa Polski w Unii Europejskiej, co oznacza, że finansowanie kontynuacji programu należy przewidzieć w dokumentach programujących wydatkowanie Funduszy Strukturalnych (w tym zwłaszcza Europejskiego Funduszu Społecznego) - Narodowym Planie Rozwoju, projekcie Ram Wsparcia Wspólnoty i innych. Należy przyjąć, że - ze względu na specyfikę tych środków - w 2003 roku przygotowany zostanie odrębny Program Zatrudnienia Absolwentów, uwzględniający szersze spektrum działań, a także specyfikę poszczególnych grup potencjalnych beneficjentów.



Wzory listów motywacyjnych i CV

Zobacz też: demograf - oferty pracy, filolog - oferty pracy, mim - oferty pracy, minister - oferty pracy, model - oferty pracy, nauczyciel - oferty pracy, pedagog - oferty pracy, pilot - oferty pracy, starosta - oferty pracy, technik - oferty pracy, PR - oferty pracy, praktyki - informacje, wolontariat - informacje, staż - informacje, Bezrobocie - informacje, Praca bez doświadczenia, Ocena pracownika - przykład, Dobrze płatne zawody